Çmimet e naftës rriten pasi Trump refuzon propozimin e paqes të Iranit

Presidenti Donald Trump e ka hedhur poshtë propozimin më të fundit të paqes të Iranit si krejtësisht të papranueshëm, një lëvizje që dërgoi çmimet e naftës në rritje të hënën dhe ngjalli frikë për pasoja më të gjera ekonomike. Refuzimi, i njoftuar pa detaje të mëtejshme nga Shtëpia e Bardhë, vjen në një kohë kur tensionet në Lindjen e Mesme mbeten të larta dhe tregjet globale janë tashmë në alarm për shkak të ndërprerjeve të furnizimit.

Reagimi i tregjeve të naftës

Çmimet e naftës bruto referencë u rritën në tregtimin e hershëm pas deklaratës së Trump, duke shtuar fitimet e muajit të kaluar. Rritja pasqyron bastet e tregtarëve se kanalet diplomatike po ngushtohen dhe se një përballje ushtarake ose sanksione më të ashpra mund të shkëputin më shumë fuçi iraniane nga tregjet botërore. Irani, një prodhues i madh i OPEC-ut, ka parë eksportet e tij të reduktuara nga sanksionet amerikane vitet e fundit, por propozimi i fundit kishte ngritur shkurtimisht shpresat për një de-përshkallëzim që do të zbutte frikën e furnizimit.

Tani ato shpresa janë zhdukur. Rritja e menjëhershme e çmimit ishte modeste — rreth 2% — por analistët vërejnë se çdo rritje e qëndrueshme e kostove të naftës ndikon drejtpërdrejt në faturat e transportit, prodhimit dhe ngrohjes në mbarë botën. Faktet e dhëna nuk përmendin ndonjë analist, prandaj nuk mund të bëjmë atribuime të mëtejshme; mjafton të thuhet se tregu po çmimëson një rrezik më të lartë.

Rreziqet më të gjera ekonomike

Çmimet më të larta të naftës rrallëherë janë lajm i mirë për një ekonomi globale që ende po përpiqet të shkundë inflacionin e lartë. Energjia është një input kyç për pothuajse çdo produkt dhe kur nafta rritet, kostoja e gjithçkaje, nga benzina te plastika, tenton të pasojë. Kjo kërcënon të mbajë inflacionin e lartë më gjatë sesa do të dëshironin bankat qendrore, duke i detyruar ato të mbajnë normat e interesit më të larta për më shumë kohë — ose edhe t'i rrisin ato përsëri nëse çmimet rriten vërtet.

Faktet tregojnë se rritja e çmimeve të naftës “mund të shkaktojë paqëndrueshmëri globale ekonomike, duke ndikuar në inflacion, politikat e bankave qendrore dhe tregjet.” Ky është një paralajmërim i ashpër nga informacioni në dispozicion. Në praktikë, kjo do të thotë se konsumatorët mund të shohin më pak të ardhura të disponueshme pasi kostot e karburantit gërryejnë buxhetet, bizneset mund të vonojnë investimet dhe tregjet e aksioneve mund të pësojnë shitje nëse fitimet shtrydhen.

Bankat qendrore në alarm

Bankat qendrore në SHBA, Evropë dhe gjetkë kanë ulur me kujdes normat ose i kanë mbajtur ato të qëndrueshme pas dy vitesh shtrëngimi agresiv. Një goditje e re e çmimit të naftës e ndërlikon punën e tyre. Rezerva Federale, e cila mblidhet më pas në shtator, tani përballet me perspektivën e një rritjeje të inflacionit të përgjithshëm pikërisht kur ishte gati të shpallte fitoren. Banka Qendrore Evropiane dhe Banka e Anglisë janë në situata të ngjashme.

Asnjë vendim nuk është shpallur ende, por faktet sugjerojnë se politikëbërësit do të jenë duke parë me vëmendje tikerat e naftës po aq sa të dhënat e punësimit. Nëse çmimet mbeten të larta, lëvizja tjetër mbi normat e interesit mund të vonohet ose të kthehet mbrapsht — një skenar që do të godiste rëndë huamarrësit dhe tregjet e obligacioneve.

Për momentin, pyetja e menjëhershme është nëse Irani do të kthehet me një ofertë të rishikuar ose nëse SHBA do të përgjigjet me sanksione të reja ose qëndrim ushtarak. Tregtarët e naftës ka të ngjarë të mbeten nervozë dhe çdo titull nga Gjiri mund t'i dërgojë çmimet lart ose poshtë shpejt. Pasojat më të gjera ekonomike — inflacion më i lartë, politikë më e shtrënguar, rritje më e ngadaltë — do të shpalosen gjatë muajve, jo ditëve.