Qeveria iraniane ka kërcënuar se do të shkelë një armëpushim të brishtë, pikërisht kur Shtetet e Bashkuara nisin një operacion të ri eskorte detare në Ngushticën e Hormuzit. Lëvizja, e shpallur pa paralajmërim paraprak publik, përshkallëzon një ngërç që tashmë i kishte mbajtur tregjet e naftës në tension dhe aleatët rajonalë në pritje të një konflikti më të gjerë.
Plani i eskortës
Plani i Uashingtonit përfshin vendosjen e aseteve shtesë detare për të eskortuar anijet tregtare nëpër rrugën e ngushtë ujore, një pikë strategjike për afërsisht një të pestën e dërgesave botërore të naftës. Misioni i eskortës është krijuar për të kundërshtuar atë që Pentagoni e quan “ngacmim gjithnjë e më agresiv” nga varkat patrulluese iraniane. Zyrtarët amerikanë nuk kanë zbuluar numrin e saktë të anijeve të përfshira, por operacioni pritet të vazhdojë për një kohë të pacaktuar.
Përgjigja e Iranit erdhi shpejt. Një deklaratë e Ministrisë së Jashtme iraniane paralajmëroi se çdo përpjekje për të “siguruar kalimin nëpër Ngushticë nën një ombrellë ushtarake të huaj” do të konsiderohej shkelje e marrëveshjeve ekzistuese të armëpushimit. Armëpushimi në fjalë u ndërmjetësua më herët këtë vit dhe në përgjithësi ishte mbajtur, duke reduktuar përleshjet midis forcave iraniane dhe koalicionit në rajon.
Armëpushimi në rrezik
Kërcënimi për të braktisur armëpushimin i kapi diplomatët në befasi. Bisedimet e fshehta që synonin zgjatjen e armëpushimit ishin planifikuar për javën e ardhshme, por gjuha e fundit e Teheranit sugjeron se ato bisedime tani mund të jenë të kota. Deklarata iraniane nuk specifikoi një shkas të saktë për t'u tërhequr, duke i lënë analistët të interpretojnë fjalët për të gjetur të dhëna.
Ajo që është e qartë është se armëpushimi ishte gjithmonë një konstrukt i brishtë. Ai kurrë nuk adresoi mosmarrëveshjen themelore mbi kufijtë detarë apo ngërçin më të gjerë bërthamor. Plani i eskortës, nga këndvështrimi i Teheranit, përbën një grumbullim ushtarak amerikan në ujërat që Irani i konsideron si oborrin e tij të shtëpisë.
Nervozizmi i tregut të naftës
Kontratat e së ardhmes për naftën Brent u rritën më shumë se tre për qind pas lajmit, duke përmbysur një javë të qetë. Tregtarët po llogarisin rrezikun e një përplasjeje të drejtpërdrejtë që mund të bllokojë plotësisht Ngushticën. Herën e fundit që Irani kërcënoi seriozisht mbylljen e rrugës ujore, në vitin 2019, primet e sigurimit për cisternat u rritën në qiell dhe furnizimet globale të naftës u shtrënguan.
Kësaj here ndihet ndryshe sepse plani i eskortës amerikane është më i formalizuar dhe kërcënimi iranian për të thyer armëpushimin është i qartë. Importuesit kryesorë në Azi dhe Evropë tashmë po shqyrtojnë rrugë alternative, megjithëse asnjë alternativë nuk i afrohet kapacitetit të Ngushticës.
Pasojat rajonale
Shtetet arabe të Gjirit, shumë prej të cilave presin baza amerikane, kanë mbështetur publikisht planin e eskortës, por privatisht shqetësohen se mund të kapen në zjarr kryq. Bahreini dhe Emiratet e Bashkuara Arabe ende nuk kanë angazhuar forcat e tyre detare në operacion. Arabia Saudite, eksportuesi më i madh i naftës në rajon, po lobon në heshtje Uashingtonin për ta mbajtur misionin të kufizuar në ujërat ndërkombëtare.
Aleatët e Iranit në Irak dhe Jemen kanë shprehur solidaritet, por nuk kanë ofruar mbështetje konkrete ushtarake. Kjo e lë çiftin SHBA-Iran si dinamikën qendrore, pa asnjë palë që tregon gatishmëri për të lëshuar pe.
Pyetja e menjëhershme tani është nëse bisedimet diplomatike të planifikuara për javën e ardhshme do të zhvillohen fare. Nëse ato anulohen, armëpushimi shembet dhe Ngushtica bëhet një pikë e nxehtë ushtarake. Nëse ato vazhdojnë, të dy palët do të duhet të vendosin nëse plani i eskortës dhe kërcënimi i armëpushimit janë letra për pazare apo vija të kuqe reale.
