Giá dầu đang tăng mạnh khi căng thẳng Mỹ-Iran tái diễn đặt eo biển Hormuz vào tầm ngắm. Tuyến đường thủy này, một điểm nghẽn quan trọng đối với vận chuyển dầu toàn cầu, đã trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu đang làm rung chuyển thị trường năng lượng. Giá đã tăng vọt trong những ngày gần đây, và các nhà phân tích cảnh báo đà tăng này có thể lan rộng ra các nền kinh tế trên toàn thế giới.
Eo biển Hormuz ở trung tâm
Eo biển Hormuz kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Khoảng một phần năm lượng dầu thế giới đi qua đây — khoảng 17 triệu thùng mỗi ngày, theo ước tính của ngành. Bất kỳ sự gián đoạn nào ở đó sẽ ảnh hưởng nặng nề đến chuỗi cung ứng. Căng thẳng Mỹ-Iran hiện tại đã làm gia tăng nguy cơ đó. Iran trước đây từng đe dọa phong tỏa eo biển để đáp trả các lệnh trừng phạt hoặc áp lực quân sự. Dù chưa có lệnh phong tỏa nào được công bố, nhưng chỉ riêng khả năng đó cũng đã khiến các nhà giao dịch lo lắng.
Phí bảo hiểm vận chuyển đã tăng lên. Một số nhà khai thác tàu chở dầu đang định tuyến lại hoặc hoãn các chuyến đi. Thị trường đang định giá một mức bù rủi ro mà một tháng trước chưa hề có.
Tác động kinh tế lan rộng toàn cầu
Giá dầu cao hơn không chỉ đồng nghĩa với xăng đắt đỏ hơn. Chúng gây căng thẳng cho toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Các quốc gia nhập khẩu dầu — đặc biệt là các nước đang phát triển — phải đối mặt với hóa đơn nhập khẩu lớn hơn, điều này có thể làm suy yếu đồng nội tệ và thúc đẩy lạm phát. Đối với các nước nhập khẩu ròng như Ấn Độ, Nhật Bản và phần lớn châu Âu, đà tăng này là một cơn đau đầu mới. Các ngân hàng trung ương vốn đang chống lạm phát có thể khó nới lỏng chính sách hơn.
Ngược lại, các nước xuất khẩu dầu như Ả Rập Xê Út và Nga được hưởng lợi từ doanh thu tăng. Nhưng điều đó cũng có thể làm sâu sắc thêm chia rẽ địa chính trị, khi lợi ích chảy về các quốc gia thường đối đầu với phương Tây. Cú sốc giá này bổ sung thêm một lớp bất ổn mới cho quá trình phục hồi toàn cầu vốn đã mong manh.
Hệ lụy địa chính trị
Bản thân căng thẳng có thể leo thang. Mỹ đã tăng cường hiện diện hải quân trong khu vực. Iran đáp trả bằng các hành động phô trương lực lượng. Mỗi bên đều cáo buộc bên kia khiêu khích. Một sai lầm tính toán — một tên lửa lạc đường, một tàu chở dầu bị áp sát — có thể biến cuộc đối đầu thành xung đột. Điều đó không chỉ làm gián đoạn dòng chảy dầu mà còn kéo theo các cường quốc trong khu vực và thử thách các liên minh quốc tế.
Ví dụ, các đồng minh châu Âu bị kẹt giữa việc ủng hộ chính sách của Mỹ và bảo vệ an ninh năng lượng của chính họ. Họ đã cố gắng khôi phục các cuộc đàm phán hạt nhân với Iran, nhưng đà tăng giá dầu làm phức tạp thêm những nỗ lực đó. Giá cao hơn mang lại cho Iran đòn bẩy, nhưng cũng gia tăng áp lực lên Mỹ để tìm một lối thoát ngoại giao.
Chuyển dịch chính sách năng lượng sắp tới
Giá dầu cao kéo dài thường thúc đẩy các thay đổi trong chính sách năng lượng. Các quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu bắt đầu tìm kiếm các giải pháp thay thế mạnh mẽ hơn. Các dự án năng lượng tái tạo nhận được nhiều sự chú ý hơn. Việc áp dụng xe điện được thúc đẩy. Kho dự trữ dầu chiến lược — lượng dự trữ do chính phủ nắm giữ — có thể được khai thác để hạ nhiệt giá.
Mỹ trước đây đã từng giải phóng một số thùng dầu từ Kho Dự trữ Dầu Chiến lược của mình. Những động thái tương tự có thể xảy ra lần nữa. Nhưng dự trữ là hữu hạn. Cuộc khủng hoảng càng kéo dài, áp lực càng lớn để chuyển hướng khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ hoàn toàn. Đó là một quá trình chậm, nhưng các cú sốc giá có cách đẩy nhanh nó.
Hiện tại, thị trường đang theo dõi eo biển Hormuz. Mọi tuyên bố từ Tehran hay Washington đều làm giá biến động. Vài tuần tới sẽ cho thấy liệu ngoại giao có thể xoa dịu tình hình hay không — hay thế giới sắp bước vào một giai đoạn dầu mỏ đắt đỏ kéo dài.
