Giới lãnh đạo chính trị Iran vẫn vững vàng sau cuộc xung đột quân sự gần đây với Mỹ và Israel, nhưng gánh nặng kinh tế đang trở nên không thể phớt lờ. Giá dầu ăn đã tăng 430% so với một năm trước, và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo nền kinh tế nước này sẽ suy giảm 6,1% trong năm nay.
Tại sao chế độ tồn tại sau chiến tranh
Chiến tranh không lật đổ được Tehran. Chính phủ Iran vẫn đang điều hành đất nước, và các thị trường cá cược gần như chắc chắn rằng tình trạng này sẽ tiếp diễn. Polymarket, một nền tảng dự đoán, hiện định giá 99% khả năng chế độ tồn tại. Sự gần như chắc chắn đó phản ánh cả kết quả quân sự — Mỹ và Israel không đạt được thay đổi chế độ — lẫn độ bền vững của bộ máy an ninh nội bộ Iran.
Cú sốc giá dầu ăn 430%
Đối với người dân Iran bình thường, dấu hiệu rõ rệt nhất của cuộc khủng hoảng là ở cửa hàng tạp hóa. Dầu ăn, một mặt hàng thiết yếu trong bếp, nay có giá cao gấp hơn năm lần so với năm ngoái. Mức tăng 430% so với cùng kỳ năm trước là một phần của làn sóng lạm phát rộng hơn đã gia tốc từ trước chiến tranh. Lệnh trừng phạt, mất giá tiền tệ và gián đoạn chuỗi cung ứng đều góp phần. Chính phủ đã cố gắng trợ cấp hàng hóa cơ bản, nhưng quy mô tăng giá cho thấy những nỗ lực đó đang không đạt hiệu quả.
IMF dự báo suy giảm 6,1%
Dự báo mới nhất của IMF về Iran rất nghiêm trọng: GDP giảm 6,1%. Đó sẽ là một trong những cuộc suy thoái sâu nhất trong khu vực năm nay. Đánh giá của Quỹ có thể tính đến sự tàn phá từ chiến tranh, mất doanh thu xuất khẩu dầu do thực thi lệnh trừng phạt chặt chẽ hơn, và sự sụp đổ trong tiêu dùng nội địa khi các hộ gia đình vật lộn với giá cả tăng cao. Ngay cả sau lệnh ngừng bắn, sự phục hồi cũng không được kỳ vọng sẽ nhanh chóng.
Điều mà cược 99% của Polymarket cho chúng ta biết
Thị trường dự đoán không hoàn hảo, nhưng xác suất 99% dành cho sự tồn tại của chế độ là một tín hiệu mạnh mẽ. Các nhà giao dịch cho rằng chính phủ đã vượt qua mối đe dọa quân sự trực tiếp. Nhưng con số cao đó cũng đặt ra một câu hỏi: liệu một chính phủ có thể tồn tại về mặt kinh tế khi dầu ăn đắt gấp năm lần và nền kinh tế đang thu hẹp 6%? Cược của Polymarket là về sự tồn tại chính trị, không phải mức sống.
Dữ liệu không đưa ra câu trả lời dễ dàng. Giới lãnh đạo Iran đã sống sót qua các vòng trừng phạt và biểu tình trước đây. Nhưng 430% không phải là 40%, và mức suy giảm 6,1% sâu hơn bất kỳ điều gì đất nước từng trải qua trong nhiều thập kỷ. Những tháng tới sẽ kiểm tra xem liệu một chính phủ thắng trong chiến tranh có thể giành chiến thắng trong hòa bình — hay ít nhất là giữ cho dầu ăn có giá phải chăng.
