نخستوزیر عمان این هفته وارد قطر شد؛ سفری که دیپلماتها میگویند میتواند شتاب تازهای به مذاکرات متوقفشده آمریکا و ایران بدهد. اما همین تلاش برای ثبات منطقهای با مانعی سرسخت روبهروست: مخالفت داخلی در ایران که ممکن است هر پیشرفتی را مسدود کند.
حرکت دیپلماتیک آرام
ورود رهبر عمان به دوحه با تشریفات اعلام نشد. این نوع سفرهای کمحاشیه اغلب در دیپلماسی خلیج فارس اهمیت بیشتری دارند. عمان مدتهاست در مناقشات منطقهای نقش میانجی را ایفا میکند و این سفر نیز در همین الگو قرار میگیرد.
زمانبندی اهمیت دارد. واشنگتن و تهران ماههاست در بنبست به سر میبرند و مسیر روشنی برای بازگشت به مذاکرات وجود ندارد. یک کانال تازه از طریق عمان میتواند به هر دو طرف فضایی بدهد تا ایدهها را بدون تعهد عمومی آزمایش کنند. این سفر بهعنوان راهی برای پیش بردن روند تلقی میشود، حتی اگر انتظار دستاورد فوری نرود.
چه چیزی در خطر است
در مرکز این تلاش، امید به آن است که تعامل تازه بتواند تنشها را در سراسر منطقه کاهش دهد. عبارت «ثبات منطقهای» زیاد به کار میرود، اما در اینجا وزن واقعی دارد. خلیج فارس باثباتتر میتواند بر مسیرهای کشتیرانی، قیمت نفت و محاسبات امنیتی همه کشورهای منطقه تأثیر بگذارد.
میانجیگری عمان تازه نیست، اما در لحظهای حساس انجام میشود. آمریکا علاقه خود را به مذاکرات نشان داده و ایران در گذشته انعطافپذیری نشان داده است. با این حال، شکاف بین دو طرف همچنان گسترده و اعتماد ناچیز است.
مخالفت داخلی ایران
اینجاست که مخالفت داخلی مطرح میشود. همه در تهران خواهان توافق نیستند. تندروهایی که از رویارویی سود میبرند، هر مذاکرهای را امتیاز میدانند. آنها تلاشهای قبلی را مسدود یا تضعیف کردهاند و هیچ نشانهای از تغییر نظرشان وجود ندارد.
این مخالفت یک گروه واحد نیست؛ ترکیبی از جناحهای سیاسی، چهرههای امنیتی و صدای روحانیون است که تعامل با واشنگتن را تهدیدی برای نفوذ خود میبینند. مقاومت آنها لزوماً مذاکرات را از بین نمیبرد، اما دستیابی به هر توافقی را دشوارتر میکند و فروش آن در داخل را سختتر.
حتی اگر نخستوزیر عمان در گشودن یک کانال موفق شود، کار سختتر در بحثهای داخلی تهران انجام خواهد شد. پرسش این است که آیا تلاش دیپلماتیک میتواند از مقاومت سیاسی در داخل ایران فراتر رود. این بخش حلنشده این معماست.
در حال حاضر، سفر به قطر یک سیگنال است، نه راهحل. نشان میدهد که عمان مایل است اعتبار خود را در فرآیندی سرمایهگذاری کند که ممکن است به هر سمتی برود. اینکه این سرمایهگذاری نتیجه دهد، به نیروهایی خارج از کنترل دوحه بستگی دارد.
