Theo các nhà phân tích theo dõi hậu quả, việc chính quyền Trump từ chối nới lỏng cách tiếp cận với Iran có khả năng kéo dài cuộc đối đầu hiện tại. Lập trường cứng rắn này làm giảm cơ hội vốn đã mong manh cho một giải pháp ngoại giao và đe dọa gây bất ổn cho một khu vực vốn đã căng thẳng, với các thị trường toàn cầu bắt đầu định giá rủi ro của xung đột kéo dài.
Tại sao lập trường này quan trọng
Kể từ khi nhậm chức, Trump đã duy trì chính sách gây áp lực tối đa với Tehran, rút khỏi thỏa thuận hạt nhân và tái áp đặt các lệnh trừng phạt. Chiến lược này nhằm buộc Iran quay lại bàn đàm phán với các điều khoản khắt khe hơn, nhưng thay vào đó lại làm cứng rắn lập trường của cả hai bên. Kết quả: một vòng leo thang không có dấu hiệu hạ nhiệt.
Nếu không có lối thoát ngoại giao rõ ràng, nguy cơ tính toán sai lầm sẽ gia tăng. Các quan chức Iran đã nhiều lần cảnh báo họ sẽ không đàm phán dưới áp lực, trong khi Nhà Trắng tỏ ra ít có thiện chí thỏa hiệp. Sự bế tắc khiến khu vực phải chuẩn bị cho các cuộc đối đầu tiếp theo—dù là thông qua lực lượng ủy nhiệm, các chiến dịch mạng, hay các sự cố quân sự trực tiếp.
Tác động đến ổn định khu vực
Các nước láng giềng đang chịu áp lực. Các quốc gia vùng Vịnh, vốn phụ thuộc vào xuất khẩu năng lượng ổn định, phải đối mặt với viễn cảnh các tuyến đường vận chuyển bị gián đoạn nếu căng thẳng bùng phát thành xung đột mở. Iraq và Lebanon, vốn đã mong manh, có thể bị cuốn vào bất kỳ cuộc xung đột lớn nào. Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Vịnh vẫn ở mức cao, một lời nhắc nhở trực quan rằng tình hình có thể trở nên nóng bỏng nhanh chóng.
Ngay cả khi không có cuộc đụng độ lớn, những cọ xát ở mức độ thấp cũng làm cạn kiệt nguồn lực và sự chú ý khỏi các thách thức khu vực khác, như tái thiết sau nhiều năm chiến tranh hoặc chống lại các mối đe dọa phi nhà nước. Cuộc đối đầu càng kéo dài, sự bất ổn càng thấm sâu vào các nền kinh tế và hệ thống chính trị địa phương.
Hậu quả thị trường
Các nhà đầu tư đang theo dõi sát sao. Giá dầu đã tăng do lo ngại rằng một cuộc khủng hoảng kéo dài có thể làm nghẽn nguồn cung từ eo biển Hormuz. Một đợt tăng giá kéo dài sẽ lan tỏa qua lạm phát toàn cầu, ảnh hưởng đến người tiêu dùng và các ngân hàng trung ương đang cố gắng kiềm chế áp lực giá cả. Thị trường chứng khoán ở Trung Đông và xa hơn đã trở nên biến động hơn khi mỗi vòng leo thang ngôn từ mới làm gia tăng rủi ro.
Các tài sản trú ẩn an toàn—vàng, đồng đô la Mỹ, trái phiếu chính phủ—đã chứng kiến các đợt tăng nhu cầu định kỳ. Nhưng sự bất định có hai mặt: quá thận trọng có thể đóng băng đầu tư, trong khi bất kỳ dấu hiệu giảm leo thang nào cũng có thể kích hoạt các đợt tăng giá đột ngột. Tình hình khiến các nhà giao dịch phải phỏng đoán ở mỗi bước ngoặt.
Triển vọng ngoại giao
Các nỗ lực của các trung gian châu Âu và châu Á nhằm khởi động lại các cuộc đàm phán đã đạt được ít tiến triển. Việc chính quyền Mỹ nhấn mạnh vào các điều kiện tiên quyết—chẳng hạn như Iran ngừng mọi hoạt động làm giàu—được nhiều người coi là điều không thể chấp nhận được ở Tehran. Trong khi đó, giới lãnh đạo Iran phải đối mặt với áp lực trong nước để thể hiện sức mạnh, chứ không phải thỏa hiệp.
Kết quả là một khoảng trống ngoại giao mà không cường quốc nào có thể lấp đầy. Chu kỳ bầu cử tổng thống Mỹ thêm một lớp bất định: một sự thay đổi ở Washington có thể thay đổi cách tiếp cận, nhưng hiện tại, lập trường cứng rắn đã được định sẵn. Liệu một trong hai bên có chịu nhượng bộ trước thời điểm đó hay không vẫn là câu hỏi mở.
