Senatör Marco Rubio, İran'ın Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü ele geçirebileceği uyarısında bulundu; bu hamle, ABD-İran geriliminin tırmanmasıyla küresel petrol piyasalarını altüst edebilir ve diplomatik çabaları zora sokabilir. Boğaz, her gün dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği dar ancak kritik bir su yoludur.
Stratejik darboğaz
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi'ne bağlar ve Suudi Arabistan, Irak, İran, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'dan yapılan petrol ihracatının tek deniz yoludur. Burada yaşanacak herhangi bir aksama, tedarik zincirlerine neredeyse anında yansır. Rubio'nun uyarısı, jeopolitik gerilimlerin yükseldiği durumlarda bu sistemin ne kadar kırılgan olduğunu vurguluyor.
İran geçmişte boğazı kapatmakla tehdit etmiş ancak hiçbir zaman tam olarak bunu gerçekleştirmemiştir. Önceki gerginlikler, genellikle ABD Donanması'nın hızlı bir şekilde güç gösterisi yapması ve perde arkası müzakerelerle sonuçlanmıştı. Rubio açıklamasında bu sefer durumun farklı olduğunu öne sürdü, ancak Tahran'ın yakın bir hamle yapacağına dair somut bir kanıt sunmadı.
Bir ablukanın anlamı
İran boğazı bloke eder veya mayınlarsa, petrol fiyatları hızla ve sert bir şekilde yükselir. Piyasada, çoğunlukla Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde bulunan sınırlı bir yedek üretim kapasitesi tamponu bulunuyor. Kısmi bir kapanma bile tankerlerin daha uzun ve maliyetli rotalar kullanmasına yol açarak dünya genelinde yakıt maliyetlerini artırabilir.
Ekonomik boyutun ötesinde, bir abluka ABD Donanması'nın seyrüsefer serbestisine doğrudan bir meydan okuma anlamına gelir; Washington tarihsel olarak buna güç kullanarak yanıt vermiştir. Bu da diplomatik çabaları daha da derin bir kriz moduna sokar. Biden yönetimi İran'la yeni bir nükleer anlaşma arayışında, ancak boğazda yapılacak açık bir hamle büyük olasılıkla bu görüşmeleri sonlandıracaktır.
Rubio'nun uyarısının bağlamı
Rubio'nun yorumları, ABD ile İran'ın Orta Doğu'da insansız hava aracı saldırıları, nükleer zenginleştirme ve vekil güçler konusunda birbirlerini suçladığı bir dönemde geliyor. Dış İlişkiler Komitesi'nde görev yapan Cumhuriyetçi senatör, sık sık yönetimin yaklaşımını fazla yumuşak olmakla eleştiriyor. Uyarısı aynı zamanda siyasi bir sinyal de olabilir; Beyaz Saray'ı durum daha da kötüleşmeden daha sert bir tutum almaya itmek.
Tahran'dan resmi bir yanıt gelmedi ve Dışişleri Bakanlığı Rubio'nun özel ifadeleri hakkında yorum yapmayı reddetti. Ancak uyarı tek başına boğazı yeniden manşetlere taşıyarak piyasalara ve politika yapıcılara dünyanın petrol arzının hâlâ çok dar bir geçitten aktığını hatırlatıyor.
Şimdilik soru, İran'ın blöf mü yaptığı yoksa ABD'nin yanıt vermeden önce ne kadar ileri gidebileceğini mi sınadığı. Önümüzdeki birkaç hafta bu soruya yanıt verebilir.
