Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy các cuộc đàm phán hạt nhân mới với Iran đồng thời đe dọa hành động quân sự nếu ngoại giao thất bại, một cách tiếp cận hai hướng có thể định hình lại quan hệ Mỹ-Iran nhưng mang rủi ro đáng kể cho thị trường toàn cầu và ổn định khu vực. Chiến lược của chính quyền, được nêu trong các tuyên bố gần đây, nhằm gây áp lực buộc Tehran đạt được thỏa thuận mới sau sự sụp đổ của thỏa thuận hạt nhân năm 2015.
Tại sao chiến lược kép lại xuất hiện ngay bây giờ
Việc Trump ủng hộ các cuộc đàm phán mới diễn ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng về chương trình làm giàu uranium tiên tiến của Iran và sự hỗ trợ của nước này cho các lực lượng ủy nhiệm trên khắp Trung Đông. Tổng thống từ lâu đã chỉ trích Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) ban đầu là không đủ, nhưng chính quyền của ông hiện thấy cơ hội để đàm phán một thỏa thuận rộng hơn, cũng giải quyết chương trình tên lửa đạn đạo và các hoạt động khu vực của Iran. Đồng thời, Trump đã cảnh báo rằng nếu Iran không ngồi vào bàn đàm phán, Hoa Kỳ sẵn sàng sử dụng vũ lực để ngăn chặn nước này có được vũ khí hạt nhân.
Các cuộc đàm phán có thể diễn ra như thế nào
Bất kỳ cuộc đàm phán mới nào cũng có thể bao gồm các cuộc thảo luận trực tiếp Mỹ-Iran, có thể với sự trung gian của châu Âu và các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập. Chính quyền chưa đưa ra điều kiện tiên quyết cụ thể, nhưng các quan chức đã chỉ ra rằng Iran phải ngừng các công việc hạt nhân nhạy cảm nhất trước khi đàm phán bắt đầu. Giới lãnh đạo Iran cho đến nay đã từ chối đàm phán trực tiếp dưới áp lực, mặc dù các kênh liên lạc ngầm vẫn tiếp tục thông qua trung gian. Chiến lược kép được thiết kế để đưa ra cho Iran một lựa chọn rõ ràng: đàm phán một thỏa thuận có thể kiểm chứng hoặc đối mặt với các hậu quả quân sự và kinh tế leo thang.
Rủi ro cho thị trường toàn cầu và an ninh khu vực
Sự bất ổn xung quanh cách tiếp cận của Mỹ đã làm rung chuyển thị trường dầu mỏ, với giá dầu thô biến động theo từng tuyên bố mới từ Washington hoặc Tehran. Một cuộc đối đầu quân sự có thể làm gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, một điểm nghẽn quan trọng đối với nguồn cung dầu toàn cầu, và gây ra một cuộc xung đột rộng hơn liên quan đến các lực lượng ủy nhiệm của Iran ở Iraq, Syria, Yemen và Lebanon. Ngược lại, một đột phá ngoại giao thành công có thể nới lỏng các lệnh trừng phạt và đưa dầu Iran trở lại thị trường toàn cầu, có khả năng hạ giá. Các nhà đầu tư đang theo dõi sát sao, nhưng con đường vẫn chưa rõ ràng.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo
Chính quyền dự kiến sẽ cử một đặc phái viên đến khu vực trong những tuần tới để đánh giá sự ủng hộ đối với chiến lược kép trong số các đồng minh và chuyển thông điệp đến các quan chức Iran. Quốc hội cũng sẽ tổ chức các phiên điều trần về chính sách Iran của chính quyền, với các nhà lập pháp chia rẽ về tính khôn ngoan của việc đe dọa hành động quân sự trong khi đề nghị đàm phán. Bước đi tiếp theo thuộc về Tehran: liệu có đáp lại lời đề nghị ngoại giao hay chuẩn bị cho các cuộc tấn công tiềm tàng.
