De Russische president Vladimir Poetin heeft aangeboden om het verrijkte uranium van Iran op Russisch grondgebied op te slaan. Dit voorstel zou Moskou een centrale rol kunnen geven in het ontmantelen van het langdurige conflict tussen Teheran en Washington. Het aanbod, dat openbaar werd gemaakt te midden van verhoogde spanningen tussen de VS en Iran, raakt aan een van de meest gevoelige aspecten van het Iraanse kernprogramma: de voorraad verrijkt materiaal waarvan westerse landen vrezen dat het gebruikt kan worden om een bom te maken.
Een mogelijke buffer voor nucleaire spanningen
Volgens het voorstel zou Iran zijn verrijkte uranium verschepen naar een faciliteit in Rusland, waardoor het materiaal effectief uit Iraanse handen wordt gehaald. Deze regeling zou tegemoetkomen aan een belangrijke eis van de internationale gemeenschap: ervoor zorgen dat het Iraanse verrijkte uranium onder strikt toezicht blijft en niet kan worden omgeleid voor militaire doeleinden. Voor Washington, dat Iran ervan beschuldigt richting verrijking van wapenkwaliteit te gaan, zou het plan kunnen dienen als een controleerbare waarborg. Het idee is niet geheel nieuw: een deal uit 2015 met Iran, het Gezamenlijk Alomvattend Actieplan (JCPOA), voorzag in een vergelijkbare overdracht van verrijkt uranium naar Rusland in ruil voor ruw uranium. Die deal stortte in nadat de VS zich in 2018 terugtrok, en de spanningen zijn sindsdien alleen maar opgelopen.
Ruslands diplomatieke rekensom
Het aanbod van Moskou plaatst Poetin in de rol van mogelijke bemiddelaar tussen twee tegenstanders met wie hij werkrelaties onderhoudt. Rusland heeft lang geprobeerd een balancerende rol te spelen in het Midden-Oosten, met open kanalen naar zowel Iran als het Westen. Door aan te bieden het Iraanse verrijkte uranium te huisvesten, zou Poetin zijn positie in nucleaire non-proliferatiegesprekken kunnen versterken en tegelijkertijd zijn imago als staatsman in een instabiele regio kunnen verbeteren. De zet brengt ook economische en strategische voordelen met zich mee: het geeft Rusland direct toezicht op een deel van de Iraanse nucleaire toeleveringsketen en verdiept zijn invloed op het atoomprogramma van Teheran.
Wat het voorstel betekent voor non-proliferatie
Het opslaan van verrijkt uranium op Russische bodem zou de verrijkingscapaciteit van Iran niet verminderen — Teheran kan nog steeds nieuw materiaal produceren — maar het plaatst een plafond op de huidige voorraad. Voor voorstanders van non-proliferatie is dat plafond cruciaal. Het koopt tijd voor diplomatie en vermindert het risico dat een plotselinge politieke verschuiving in Teheran grote hoeveelheden verrijkt uranium in wapenproductie kan laten belanden. Het voorstel omzeilt ook het delicate probleem van het volledig uit de regio verwijderen van het materiaal, iets waar Iran zich historisch tegen heeft verzet. Rusland biedt een bestemming die geografisch dicht bij Iran ligt en politiek aanvaardbaar is voor zowel Teheran als het Westen.
Onbeantwoorde vragen
Het is onduidelijk of Iran het aanbod zal accepteren. Teheran heeft in het verleden geweigerd zijn verrijkte uranium naar het buitenland te verschepen, omdat het dit zag als een verlies van soevereiniteit en een onderhandelingsmiddel. De Verenigde Staten hebben nog niet publiekelijk gereageerd op het voorstel, maar elke deal die verrijkingslimieten handhaaft zonder een bredere overeenkomst, zal waarschijnlijk onder vuur komen te liggen van hardliners aan beide kanten. Het voorstel wacht nu op een reactie van Teheran en Washington. Of Iran akkoord gaat met het plan en hoe Washington reageert, zal bepalen of dit voorstel verder komt dan woorden.
