Vòng đàm phán hạt nhân mới nhất giữa Mỹ và Iran đã rơi vào bế tắc, khi hai bên không thể thu hẹp khoảng cách do Tehran khăng khăng đòi duy trì quyền làm giàu uranium. Sự đổ vỡ này đe dọa phá hủy nhiều tháng ngoại giao cẩn trọng và có thể làm gia tăng căng thẳng trên khắp Trung Đông.
Nguyên nhân khiến đàm phán đổ vỡ
Điểm mấu chốt là yêu cầu của Iran muốn giữ nguyên phần lớn chương trình làm giàu uranium của mình, một lập trường mà Mỹ từ lâu đã bác bỏ như một ranh giới đỏ. Công nghệ làm giàu có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu hạt nhân cho năng lượng — hoặc, ở độ tinh khiết cao hơn, cho vũ khí. Các nhà đàm phán đã cố gắng hạn chế năng lực làm giàu của Iran kể từ khi thỏa thuận năm 2015 ban đầu sụp đổ, nhưng vòng đàm phán mới nhất không đạt được tiến triển nào. Các quan chức am hiểu về các cuộc thảo luận mô tả bầu không khí là "băng giá" trước khi hai bên rời khỏi bàn đàm phán mà không ấn định ngày nối lại.
Lập trường của Iran vẫn kiên định
Tehran liên tục lập luận rằng làm giàu uranium là quyền chủ quyền theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Chính phủ Iran cho biết họ muốn có năng lực này cho các mục đích hòa bình và không có ý định vũ khí hóa nó. Tuy nhiên, lập trường đó đã vấp phải sự hoài nghi từ Washington và các đồng minh châu Âu, những người chỉ ra các cơ sở làm giàu bí mật trước đây của Iran như một lý do để thiếu tin tưởng. Với các cuộc đàm phán bị đóng băng, Iran tiếp tục mở rộng kho dự trữ uranium làm giàu của mình — một động thái càng làm phức tạp thêm bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai.
Tác động tiềm tàng đối với khu vực
Các cuộc đàm phán bế tắc không diễn ra trong chân không. Một thất bại hoặc tạm dừng vô thời hạn có thể tiếp thêm sức mạnh cho những người theo đường lối cứng rắn ở cả hai bên. Tại Trung Đông, các quốc gia vùng Vịnh và Israel coi một Iran có năng lực hạt nhân là mối đe dọa hiện hữu. Nếu các kênh ngoại giao đóng lại, nguy cơ tính toán sai lầm hoặc các chiến dịch bí mật sẽ gia tăng. Động lực an ninh khu vục vốn đã mong manh sau nhiều năm xung đột ủy nhiệm ở Yemen, Syria và Iraq. Một khoảng trống ngoại giao cũng có thể trao cho Nga và Trung Quốc nhiều đòn bẩy hơn trong khu vực, khi họ tiếp tục duy trì quan hệ kinh tế và quân sự với Tehran.
Tác động lan tỏa đến ngoại giao toàn cầu
Ngoài Trung Đông, bế tắc còn làm phức tạp các nỗ lực quốc tế rộng lớn hơn nhằm duy trì các chuẩn mực không phổ biến vũ khí hạt nhân. Các quốc gia khác theo dõi xem liệu Mỹ có thể đàm phán các hạn chế về làm giàu hay không, hay liệu khuôn khổ năm 2015 có chết vĩnh viễn hay không. Các nước ký kết thỏa thuận ban đầu của châu Âu — Pháp, Đức và Anh — đã cố gắng cứu vãn điều gì đó, nhưng nếu không có sự tham gia của Mỹ và Iran, các lựa chọn của họ bị hạn chế. Cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc, IAEA, đã cảnh báo rằng khả năng tiếp cận các địa điểm của Iran đang bị thu hẹp, khiến việc xác minh trở nên khó khăn hơn.
Câu hỏi hiện tại là liệu một trong hai bên có sẵn sàng làm mềm lập trường trước khi bế tắc trở nên không thể đảo ngược hay không. Chưa có cuộc đàm phán mới nào được lên lịch, và cả hai thủ đô đều ra dấu hiệu sẵn sàng chờ đợi đối phương. Bế tắc càng kéo dài, khu vực — và thế giới — sẽ càng phải đối mặt với những hậu quả.
