Ostatnia runda negocjacji nuklearnych między Stanami Zjednoczonymi a Iranem utknęła w martwym punkcie, gdyż obie strony nie zdołały zasypać przepaści wynikającej z nalegania Teheranu na utrzymanie praw do wzbogacania. Zablokowanie rozmów grozi rozwinięciem miesięcy starannej dyplomacji i może zwiększyć napięcia na Bliskim Wschodzie.
Co wykoleiło rozmowy
Kością niezgody jest żądanie Iranu, aby jego program wzbogacania uranu pozostał w dużej mierze nienaruszony – stanowisko, które USA od dawna odrzucały jako czerwoną linię. Technologia wzbogacania może być używana do produkcji paliwa jądrowego dla energetyki lub, przy wyższych stopniach czystości, do celów zbrojeniowych. Negocjatorzy próbowali ograniczyć zdolności wzbogacania Iranu od czasu załamania pierwotnego porozumienia z 2015 roku, ale ostatnia runda nie przyniosła żadnego postępu. Urzędnicy zaznajomieni z dyskusjami opisali atmosferę jako „lodowatą”, zanim obie strony rozstały się bez wyznaczania terminu wznowienia rozmów.
Stanowisko Iranu pozostaje nieugięte
Teheran konsekwentnie argumentuje, że wzbogacanie jest suwerennym prawem wynikającym z Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT). Rząd irański twierdzi, że chce tej zdolności do celów pokojowych i nie ma zamiaru jej militaryzować. Jednak to stanowisko budzi sceptycyzm Waszyngtonu i europejskich sojuszników, którzy wskazują na tajne obiekty wzbogacania Iranu w przeszłości jako powód do nieufności. W obliczu zamrożenia rozmów Iran kontynuuje powiększanie zapasów wzbogaconego uranu – co jeszcze bardziej komplikuje ewentualne przyszłe porozumienie.
Potencjalne konsekwencje dla regionu
Utknięcie negocjacji nie istnieje w próżni. Niepowodzenie lub nieokreślona przerwa może dodać odwagi twardogłowym po obu stronach. Na Bliskim Wschodzie państwa Zatoki Perskiej i Izrael postrzegają Iran zdolny do produkcji broni jądrowej jako egzystencjalne zagrożenie. Jeśli kanały dyplomatyczne się zamkną, wzrasta ryzyko błędów w ocenie lub tajnych operacji. Regionalna dynamika bezpieczeństwa jest już delikatna po latach konfliktów zastępczych w Jemenie, Syrii i Iraku. Dyplomatyczna próżnia może także zwiększyć wpływy Rosji i Chin w regionie, które utrzymują więzi gospodarcze i wojskowe z Teheranem.
Globalne reperkusje dyplomatyczne
Poza Bliskim Wschodem impas komplikuje szersze międzynarodowe wysiłki na rzecz utrzymania norm nierozprzestrzeniania. Inne państwa obserwują, czy USA będą w stanie wynegocjować ograniczenia wzbogacania, czy też ramy z 2015 roku są trwale martwe. Europejscy sygnatariusze pierwotnego porozumienia – Francja, Niemcy i Wielka Brytania – próbują coś uratować, ale bez zaangażowania USA i Iranu ich możliwości są ograniczone. Organ nadzoru nuklearnego ONZ, MAEA, ostrzegł, że jej dostęp do irańskich obiektów się kurczy, co utrudnia weryfikację.
Pytanie brzmi teraz, czy którakolwiek ze stron będzie gotowa złagodzić swoje stanowisko, zanim zastój stanie się nieodwracalny. Nie zaplanowano nowych rozmów, a obie stolice zasygnalizowały, że są gotowe na przeczekanie drugiej strony. Im dłużej trwa impas, tym bardziej region – i świat – będą musieli żyć z konsekwencjami.
