Senatori amerikan Marco Rubio ka vendosur një vijë të qartë për sanksionet ndaj Iranit, duke thënë se Uashingtoni do t'i lehtësojë ato vetëm në këmbim të lëshimeve bërthamore – dhe duke refuzuar në mënyrë eksplicite çdo lidhje me mosmarrëveshjet mbi Ngushticën e Hormuzit. Deklarata, e raportuar këtë javë, nënvizon një tension të vazhdueshëm në politikën e SHBA-së ndaj Iranit: si të ndahet dosja bërthamore nga çështjet më të gjera të sigurisë rajonale.
Qasja vetëm për bërthamën
Rubio, një republikan nga Florida që është anëtar i Komitetit të Senatit për Marrëdhëniet e Jashtme, bëri të qartë se Shtetet e Bashkuara nuk shohin asnjë kompensim (quid pro quo) midis lehtësimit të sanksioneve dhe bashkëpunimit iranian në Ngushticën e Hormuzit. Ky rrugë ujor, një kalim i ngushtë midis Gjirit Persik dhe Gjirit të Omanit, është një pikë kritike për dërgesat globale të naftës. Irani ka kërcënuar periodikisht se do ta mbyllë ose do të pengojë trafikun atje.
“Ne i heqim sanksionet vetëm për lëshime bërthamore,” deklaroi Rubio, sipas fakteve të ofruara. Vërejtja e tij mbyll derën për çdo sugjerim se SHBA mund të tregtojë lehtësim të sanksioneve për garanci iraniane për lirinë e lundrimit nëpër ngushticë. Për vite me radhë, disa politikëbërës kanë hedhur idenë e një marrëveshjeje më të gjerë – tërheqje bërthamore në këmbim të sigurisë së Hormuzit – por pozicioni i Rubios e refuzon këtë në mënyrë eksplicite.
Pse ka rëndësi Ngushtica e Hormuzit
Rreth 20% e naftës botërore kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit, duke e bërë atë një nga rrugët ujore më strategjike në planet. Gjeografia e Iranit i jep atij një levë të konsiderueshme atje; marina dhe forcat e Gardës Revolucionare veprojnë brenda distancës së goditjes së cisternave. Çdo lëshim i SHBA-së në lidhje me ngushticën do të shihej si një ndryshim i madh në dinamikën e pushtetit rajonal.
Por deklarata e Rubios sugjeron se administrata Trump – ose të paktën senatorët kryesorë – nuk do t'i lidhin këto dy çështje. Në vend të kësaj, bisedimet bërthamore mbeten mjeti i vetëm për lehtësimin e sanksioneve. Kjo përputhet me kornizën e Planit të Përbashkët Gjithëpërfshirës të Veprimit të vitit 2015, megjithëse SHBA u tërhoq nga ai marrëveshje në 2018 dhe që atëherë ka ndjekur një fushatë “presioni maksimal”.
Pyetje të pazgjidhura
Pozicioni i senatorit lë disa pyetje të hapura. Si do të zbatojë SHBA kërkesat e saj bërthamore pa ofruar stimuj të lidhur me Hormuzin? Dhe çfarë ndodh nëse Irani vazhdon të ngacmojë transportin detar në ngushticë ndërsa negocion edhe për programin e tij bërthamor? Rubio nuk i trajtoi këto skenarë.
Ajo që është e qartë është se politika e administratës do t'i mbajë të ndara dy linjat për momentin. Testi i ardhshëm mund të vijë kur inspektorët ndërkombëtarë të raportojnë për nivelet e pasurimit të uraniumit të Iranit – një pikë referimi kyçe për çdo marrëveshje të ardhshme. Vërejtjet e Rubios sinjalizojnë se derisa ai standard bërthamor të lëvizë, sanksionet mbeten në fuqi.
