بانک‌ها در سراسر آسیا مقادیر بی‌سابقه‌ای از بدهی را به سمت تولید تراشه‌های هوش مصنوعی و پروژه‌های مرکز داده هدایت می‌کنند؛ روندی که باعث ایجاد تمرکز خطرناک در معرض قرار گرفتن در برابر بخش فناوری شده و می‌تواند در صورت سرد شدن رونق سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، کل اقتصادها را آسیب‌پذیر کند.
مقیاس این تغییر بی‌سابقه است، به‌طوری که نهادهای مالی در چندین کشور دفاتر وام خود را به مشتریان فناوری با سرعتی گسترش می‌دهند که اکنون با بخش‌های سنتی مانند املاک و تولید رقابت می‌کند. این روند توجه نهادهای نظارتی و تحلیلگران را جلب کرده است که هشدار می‌دهند ثبات مالی منطقه به طور فزاینده‌ای به سرنوشت تعداد معدودی از صنایع مبتنی بر هوش مصنوعی گره خورده است.
پول به کجا می‌رود
بخش عمده وام‌های جدید به شرکت‌هایی سرازیر می‌شود که زیرساخت‌های پشت هوش مصنوعی را می‌سازند و اداره می‌کنند: کارخانه‌های تولید نیمه‌هادی، مراکز داده بزرگ‌مقیاس، و سیستم‌های برق و خنک‌کننده مورد نیاز برای ادامه فعالیت آن‌ها. این پروژه‌ها سرمایه‌بر هستند و اغلب نیازمند میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری اولیه هستند، و بانک‌ها به دلیل تقاضای بلندمدت مورد انتظار برای خدمات هوش مصنوعی مشتاق تأمین مالی آن‌ها هستند.
در کشورهایی مانند کره جنوبی، تایوان و ژاپن، که تولید فناوری از قبل ستون اقتصاد آن‌هاست، این تمرکز به‌ویژه شدید است. وام‌دهندگان در آنجا به‌طور تهاجمی به دنبال جلب رضایت تراشه‌سازان و توسعه‌دهندگان مرکز داده بوده‌اند و شرایط مطلوب و وام‌های سندیکایی برای توزیع ریسک ارائه می‌دهند. اما با ورود بانک‌های بیشتر، مواجهه کلی سیستم مالی با یک بخش واحد همچنان افزایش می‌یابد.
چرا نهادهای نظارتی نگران هستند
نگرانی این نیست که هوش مصنوعی شرط‌بندی بدی است—اصلاً اینطور نیست. مشکل این است که اگر این شرط‌بندی خراب شود چه اتفاقی می‌افتد. اگر تقاضا برای تراشه‌های هوش مصنوعی یا خدمات ابری کاهش یابد، یا اگر یک بازیگر بزرگ لغزش کند، اثرات موجی می‌تواند شدید باشد. بانک‌هایی که حجم زیادی از بدهی مرتبط با هوش مصنوعی را نگه می‌دارند با نکول‌های فزاینده مواجه می‌شوند و مجبور می‌شوند اعتبار را در سراسر سیستم محدود کنند. این به نوبه خود می‌تواند تأمین مالی سایر صنایع را خفه کند و اقتصادها را به رکود بکشاند.
برخلاف یک سبد وام متنوع، تمرکز در فناوری به این معناست که یک شوک واحد—محدودیت تجاری، یک عقب‌گرد فناوری، یا کاهش شدید هزینه‌های شرکتی—می‌تواند بسیاری از بانک‌ها را همزمان تحت تأثیر قرار دهد. چندین بانک مرکزی در منطقه شروع به آزمون فشار نهادهای مالی خود در برابر سناریوهایی کرده‌اند که در آن سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی به شدت کاهش می‌یابد، اما نتایج هنوز منتشر نشده است.
ریسک با به هم پیوستگی زنجیره‌های تأمین آسیایی تشدید می‌شود. برای مثال، کاهش تولید تراشه در تایوان به سرعت بر تولیدکنندگان قطعات در کره جنوبی و کارخانه‌های مونتاژ در جنوب شرق آسیا تأثیر می‌گذارد. بانک‌هایی که به چندین حلقه از این زنجیره وام داده‌اند ممکن است خود را به طور همزمان از چند جهت در معرض خطر ببینند.
چه چیزی رونق وام‌دهی را هدایت می‌کند
نرخ‌های بهره پایین در چندین اقتصاد آسیایی استقراض را ارزان کرده و بانک‌ها دارای سپرده‌های فراوان هستند. در همان زمان، رقابت جهانی برای ساخت زیرساخت هوش مصنوعی تقاضایی به ظاهر سیری‌ناپذیر برای سرمایه ایجاد کرده است. شرکت‌های فناوری که زمانی به سرمایه‌گذاری خطرپذیر یا بازارهای سهام متکی بودند اکنون برای تأمین مالی گسترش خود به وام‌های بانکی روی می‌آورند و وام‌دهندگان با خوشحالی موافقت می‌کنند.
دولت‌ها نیز نقش داشته‌اند. بسیاری از کشورهای آسیایی یارانه و معافیت‌های مالیاتی برای پروژه‌های مرتبط با هوش مصنوعی ارائه می‌دهند که به طور مؤثر ریسک را برای وام‌دهندگان کاهش می‌دهد. این امر بانک‌ها را تشویق کرده تا هوشیاری خود را کاهش دهند و فرض کنند که دولت در صورت بروز مشکل از صنعت حمایت خواهد کرد. اما چنین حمایتی تضمینی نیست، به‌ویژه اگر بودجه‌های مالی تحت فشار قرار گیرند.
فعلاً وام‌دهی ادامه دارد. بانک‌ها تقاضای قوی از مشتریان هوش مصنوعی گزارش می‌دهند و تمایل کمی برای عقب‌نشینی نشان می‌دهند. اما ریسک تمرکز در حال افزایش است و تا زمانی که خیلی دیر شود در سود فصلی ظاهر نخواهد شد. برخی نهادهای نظارتی در حال بررسی سقف‌هایی برای مواجهه بخشی یا الزامات سرمایه بالاتر برای وام‌های فناوری هستند، اما هیچ اقدام هماهنگی اعلام نشده است.
آنچه واضح است این است که سلامت مالی آسیا اکنون به شکلی که چند سال پیش کمتر کسی پیش‌بینی می‌کرد با رونق هوش مصنوعی در هم تنیده شده است. اینکه این شرط‌بندی هوشمندانه ثابت شود یا حباب خطرناک، بستگی به نحوه تکامل فناوری دارد—و اینکه آیا بانک‌ها نظم لازم برای مدیریت مواجهه خود را قبل از توقف موسیقی دارند. آزمون بعدی اواخر امسال فرا می‌رسد، زمانی که چندین پروژه بزرگ مرکز داده قرار است کلنگ‌زنی شوند و باید تأمین مالی خود را نهایی کنند.
