Irani po përgatitet të dërgojë uranium në Kinë, një lëvizje që mund të prishë bisedimet tashmë të brishta midis Uashingtonit dhe Teheranit për një marrëveshje të ringjallur bërthamore. Transferimi i planifikuar, i konfirmuar nga zyrtarë të njohur me çështjen, rrezikon të ndezë tensionet me Shtetet e Bashkuara dhe të riformojë ekuilibrin gjeopolitik në Lindjen e Mesme.
Plani dhe koha e tij
Detajet e dërgesës së uraniumit janë ende të pakta, por koha është kritike. Bisedimet për të rivendosur Planin e Përbashkët Gjithëpërfshirës të Veprimit të vitit 2015 — nga i cili SHBA u tërhoq në 2018 — kanë ngecur prej muajsh. Irani ka zgjeruar vazhdimisht programin e tij bërthamor, duke pasuruar uranium në nivele që shqetësojnë ekspertët e mosproliferimit. Dërgimi i materialit në Kinë do t'i siguronte Teheranit një dalje të re për rezervën e tij, duke anashkaluar potencialisht kufizimet që JCPOA synonte të zbatonte.
Kina nuk ka komentuar publikisht për marrëveshjen. Por gatishmëria e saj për të pranuar uraniumin iranian do të përbënte një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj sanksioneve perëndimore dhe presionit diplomatik. Pekini ka thelluar lidhjet ekonomike me Teheranin vitet e fundit, duke nënshkruar një marrëveshje bashkëpunimi 25-vjeçare në 2021 që mbulon energjinë, infrastrukturën dhe bashkëpunimin ushtarak.
Ndikimi në negociatat bërthamore
Transferimi i uraniumit e ndërlikon një rrugë diplomatike tashmë të vështirë. SHBA dhe aleatët e saj evropianë kanë shtyrë Iranin të kthehet në përputhje me JCPOA, duke përfshirë kufizimet në pasurimin dhe nivelet e rezervës. Nëse Irani e zhvendos uraniumin e pasuruar në Kinë, kjo mund të reduktojë ndikimin që inspektorët dhe negociatorët kanë për të monitoruar aktivitetet e Teheranit.
Për Uashingtonin, lëvizja mund të shihet si një provokim. Administrata Biden ka paralajmëruar vazhdimisht se përparimet bërthamore të Iranit po zvogëlojnë dritaren për një marrëveshje. Një zyrtar i lartë i Departamentit të Shtetit tha më herët këtë vit se SHBA nuk do të pranonte një skenar në të cilin programi bërthamor i Iranit është efektivisht jashtë fushëveprimit të inspektimeve. Një dërgesë uraniumi në Kinë do të vendoste një pjesë të atij programi përtej mundësive të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike.
Pasojat gjeopolitike
Plani gjithashtu riformon pamjen më të gjerë strategjike. Roli i Kinës si destinacion për uraniumin iranian e forcon pozitën e saj si një lojtar kyç në çështjet e Lindjes së Mesme, në një kohë kur Uashingtoni po përpiqet të rivendosë ndikimin në rajon. Kjo mund të tendosë më tej marrëdhëniet SHBA-Kinë, duke shtuar një dimension bërthamor në mosmarrëveshjet ekzistuese mbi tregtinë, teknologjinë dhe Tajvanin.
Irani fiton një partner të besueshëm në Pekin, një që mund të sigurojë mbulesë diplomatike dhe kanale financiare që anashkalojnë sanksionet amerikane. Por lëvizja mbart rreziqe edhe për Teheranin. Një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj kornizës së marrëveshjes bërthamore mund të nxisë zbatimin më të ashpër të sanksioneve nga SHBA, duke përfshirë penalitete dytësore ndaj subjekteve kineze që trajtojnë uraniumin.
Qeveritë evropiane, të cilat janë përpjekur të ndërmjetësojnë një kompromis, tani përballen me një linjë më të ashpër nga të gjitha anët. Franca, Gjermania dhe Britania e Madhe kanë insistuar se çdo marrëveshje e re duhet të rivendosë plotësisht mbikëqyrjen e IAEA-s. Një transferim uraniumi në Kinë do të minonte atë qëllim para se bisedimet të rifillojnë.
Ajo që ndodh më pas varet nëse dërgesa ndodh në të vërtetë dhe si reagon secila palë. SHBA nuk ka lëshuar ende një përgjigje zyrtare, por diplomatët presin që Uashingtoni ta ngrejë çështjen në takimet e ardhshme shumëpalëshe. Tani për tani, perspektivat e marrëveshjes bërthamore duken edhe më të zbehta se më parë.
