Iran bereidt zich voor om uranium naar China te verschepen, een stap die de reeds fragiele onderhandelingen tussen Washington en Teheran over een nieuw leven ingeblazen nucleaire deal kan doen ontsporen. De geplande overbrenging, bevestigd door functionarissen die bekend zijn met de zaak, dreigt de spanningen met de Verenigde Staten aan te wakkeren en het geopolitieke evenwicht in het Midden-Oosten te hervormen.
Het plan en de timing
Details over de uraniumzending blijven schaars, maar de timing is cruciaal. De gesprekken om het Gezamenlijk Alomvattend Actieplan (JCPOA) uit 2015 te herstellen – waar de VS zich in 2018 uit terugtrok – liggen al maanden stil. Iran heeft zijn nucleaire programma gestaag uitgebreid en uranium verrijkt tot niveaus die non-proliferatie-experts zorgen baren. Het verschepen van materiaal naar China zou Teheran een nieuwe uitlaatklep voor zijn voorraad bieden, waarmee mogelijk de beperkingen worden omzeild die het JCPOA wilde afdwingen.
China heeft zich niet publiekelijk over de regeling uitgelaten. Maar de bereidheid om Iraans uranium te accepteren zou een directe uitdaging vormen voor westerse sancties en diplomatieke druk. Peking heeft de economische banden met Teheran de afgelopen jaren verdiept en tekende in 2021 een 25-jarig samenwerkingsakkoord dat energie, infrastructuur en militaire samenwerking omvat.
Impact op nucleaire onderhandelingen
De uraniumoverbrenging compliceert een reeds moeilijk diplomatiek pad. De VS en hun Europese bondgenoten hebben Iran aangespoord om terug te keren naar naleving van het JCPOA, inclusief beperkingen op verrijking en voorraden. Als Iran zijn verrijkte uranium naar China verplaatst, kan dit de invloed verminderen die inspecteurs en onderhandelaars hebben om de activiteiten van Teheran te monitoren.
Voor Washington kan de stap worden gezien als een provocatie. De regering-Biden heeft herhaaldelijk gewaarschuwd dat de nucleaire vooruitgang van Iran het venster voor een deal verkleint. Een hoge functionaris van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei eerder dit jaar dat de VS geen scenario zou accepteren waarin het Iraanse nucleaire programma effectief buiten het bereik van inspecties valt. Een uraniumzending naar China zou een deel van dat programma buiten het bereik van het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA) plaatsen.
Geopolitieke gevolgen
Het plan hervormt ook het bredere strategische plaatje. De rol van China als bestemming voor Iraans uranium verstevigt zijn positie als een belangrijke speler in het Midden-Oosten, op een moment dat Washington probeert zijn invloed in de regio te herstellen. Het zou ook de relatie tussen de VS en China verder kunnen belasten door een nucleaire dimensie toe te voegen aan bestaande geschillen over handel, technologie en Taiwan.
Iran krijgt een betrouwbare partner in Peking, die diplomatieke dekking en financiële kanalen kan bieden die Amerikaanse sancties omzeilen. Maar de stap brengt ook risico's voor Teheran met zich mee. Een directe uitdaging aan het kader van de nucleaire deal zou kunnen leiden tot strengere Amerikaanse handhaving van sancties, inclusief secundaire sancties tegen Chinese entiteiten die het uranium verwerken.
Europese regeringen, die hebben geprobeerd een compromis te bewerkstelligen, worden nu geconfronteerd met een hardere opstelling van alle kanten. Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hebben erop aangedrongen dat elke nieuwe overeenkomst het IAEA-toezicht volledig moet herstellen. Een uraniumoverbrenging naar China zou dat doel ondermijnen voordat de gesprekken zelfs maar hervat worden.
Wat er nu gebeurt, hangt af van of de zending daadwerkelijk plaatsvindt en hoe elke kant reageert. De VS hebben nog geen formele reactie gegeven, maar diplomaten verwachten dat Washington de kwestie in komende multilaterale bijeenkomsten aan de orde zal stellen. Voorlopig zien de vooruitzichten voor de nucleaire deal er nog somberder uit dan voorheen.
