Senatori Tom Cotton po bën thirrje që qeveria amerikane të vendosë sanksione ndaj Autoritetit të Ngushticës së Gjirit Pers (PGSA), një organ që administron taksat për anijet që kalojnë nëpër këtë rrugë ujore strategjike. Taksat, të vendosura nga Irani, kanë ngjallur zemërimin e republikanit nga Arkansas si një shkelje e mundshme e normave ndërkombëtare dhe një kërcënim për tregtinë globale.
Pse Cotton po kërkon sanksione
\nNë një deklaratë të fundit, Cotton argumentoi se skema e taksimit të PGSA-së përbën një taksë të paligjshme për transportin detar ndërkombëtar. Ai e përshkroi atë si një formë të shtrëngimit ekonomik që minon parimin e lundrimit të lirë. Cotton dëshiron që Departamenti i Thesarit të caktojë PGSA-në sipas autoriteteve ekzistuese të sanksioneve, gjë që do të ngrinte çdo aset të bazuar në SHBA dhe do të ndalonte kompanitë amerikane të bënin biznes me autoritetin.
Thirrja e senatorit vjen në mes të tensioneve në rritje në Gjirin Pers, ku Irani ka përdorur pozitën e tij strategjike për të ushtruar presion mbi trafikun detar. Taksat zbatohen për të gjitha anijet që kalojnë nëpër ngushticë, një pikë strategjike për rreth 20% të dërgesave botërore të naftës.
Rreziqet e përshkallëzimit
\nSanksionimi i PGSA-së mund të përshkallëzojë një situatë tashmë të paqëndrueshme. Irani e sheh ngushticën si pjesë të sferës së tij të ndikimit dhe më parë ka kërcënuar se do ta mbyllë atë në përgjigje të presionit perëndimor. Një lëvizje e sanksioneve nga SHBA mund të provokojë masa hakmarrëse, duke përfshirë kufizime të mëtejshme të transportit detar apo edhe qëndrime ushtarake.
Vëzhguesit diplomatikë vërejnë se çdo veprim i njëanshëm nga Uashingtoni mund të tjetërsojë aleatët e Gjirit që mbështeten në ngushticë për eksportet e tyre. Vetë PGSA është një entitet pak i njohur, por taksat e tij janë një shprehje e prekshme e ndikimit të Iranit mbi flukset globale të energjisë.
Ndikimi në zinxhirët globalë të furnizimit me naftë
\nNdërprerja e operacioneve të ngushticës do të godiste rëndë tregjet e naftës. Anije cisternë që mbartin naftë bruto nga Arabia Saudite, Iraku, Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kalojnë çdo ditë. Nëse sanksionet bëjnë që PGSA të hakmerret – për shembull, duke rritur taksat ose duke bllokuar anijet – kostoja e naftës mund të rritet. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë tashmë e monitoron ngushticën si një dobësi kritike në furnizimin global.
Propozimi i Cotton nuk detajon se si do të zbatoheshin sanksionet, por vetë kërcënimi mund të krijojë pasiguri. Kompanitë e transportit detar mund të riorientojnë cisternat, duke shtuar ditë dhe kosto në udhëtime. Ky është një rrezik që industria e di mirë.
Çështje të ligjit detar
\nNë qendër të mosmarrëveshjes është një pyetje ligjore: a mundet një shtet bregdetar të vendosë taksa për kalimin transit? Konventa e Kombeve të Bashkuara për Ligjin e Detit garanton lirinë e lundrimit nëpër ngushticat e përdorura për lundrim ndërkombëtar. Irani nuk është nënshkrues, por prej kohësh ka argumentuar se ka të drejtë të rregullojë trafikun për arsye mjedisore dhe sigurie.
Kritikët i shohin taksat si një taksë de facto mbi tregtinë globale. Sanksionet kundër PGSA-së do të ishin një gjykim i SHBA-së se kjo praktikë shkel ligjin ndërkombëtar. Kjo mund të krijojë një precedent se si qeveritë e tjera do të përgjigjen ndaj taksave të ngjashme diku tjetër.
Tani për tani, Shtëpia e Bardhë nuk ka komentuar kërkesën e Cotton. Departamenti i Thesarit po shqyrton propozimin, sipas një punonjësi të njohur me çështjen. Nëse sanksionet do të ecin përpara, mund të varet nga mënyra se si administrata peshon rrezikun e përshkallëzimit kundrejt parimit të kalimit të lirë.
